Βρέθηκα πρόσφατα σε μια παρέα φίλων και, όπως συμβαίνει συνήθως όταν η συζήτηση φτάνει στις σχέσεις, κάποιος έθεσε ένα ερώτημα που αμέσως δίχασε το τραπέζι: «Μπορείς να μείνεις πραγματικά φίλος με έναν πρώην;». Για λίγα δευτερόλεπτα επικράτησε σιωπή. Στη συνέχεια, άρχισαν οι έντονες αντιδράσεις. Άλλοι απάντησαν χωρίς δεύτερη σκέψη πως αυτό είναι αδύνατο. «Αν υπάρχει φιλία, δεν υπήρξε ποτέ πραγματικός έρωτας», είπε κάποιος. Άλλοι, υποστήριξαν ακριβώς το αντίθετο. «Αν δύο άνθρωποι αγάπησαν πραγματικά ο ένας τον άλλον, γιατί να μη διατηρήσουν μια όμορφη σχέση;». Και κάπου ανάμεσα στις τόσο διαφορετικές απόψεις, έγινε ξεκάθαρο ότι δεν υπάρχει μία απάντηση που να ταιριάζει σε όλους.
Η φιλία ανάμεσα σε δύο πρώην δεν είναι ούτε μύθος, ούτε κανόνας. Πολλές φορές, η επιθυμία να διατηρηθεί η επαφή δεν γεννιέται από τη φιλία, αλλά από τη δυσκολία να αποδεχθεί κανείς το τέλος. Ένα μήνυμα «για να δω τι κάνει», ένας καφές «χωρίς δεύτερες σκέψεις», μια ευχή στα γενέθλια… Μικρές κινήσεις που συχνά κρύβουν τη σιωπηλή ελπίδα ότι ίσως κάτι αναζωπυρωθεί. Όταν ένας από τους δύο εξακολουθεί να περιμένει, η λεγόμενη φιλία μετατρέπεται σε έναν παρατεταμένο αποχαιρετισμό που δεν ολοκληρώνεται ποτέ.
Άλλες φορές, πίσω από αυτή την ανάγκη, βρίσκεται ο φόβος της μοναξιάς. Το τέλος μιας σχέσης σηματοδοτεί και την απώλεια μιας καθημερινότητας, μιας συνήθειας και ενός ανθρώπου που κατείχε σημαντική θέση στη ζωή μας. Είναι φυσικό να χρειάζεται χρόνος μέχρι να μεταμορφωθεί αυτή η σύνδεση σε κάτι διαφορετικό.
Υπάρχουν, όμως, και οι εξαιρέσεις. Σχέσεις που ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους χωρίς προδοσία, έντονες συγκρούσεις ή ανεκπλήρωτες προσδοκίες… Όταν και οι δύο έχουν πενθήσει πραγματικά τον χωρισμό, έχουν προχωρήσει συναισθηματικά και δεν αναζητούν μια δεύτερη ευκαιρία, τότε μια νέα σχέση μπορεί να γεννηθεί. Όχι ως συνέχεια του παρελθόντος, αλλά ως μια αυθεντική φιλία που στηρίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την εκτίμηση.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν οι πρώην μπορούν να γίνουν φίλοι. Είναι γιατί θέλουν να παραμείνουν φίλοι. Αν η παρουσία του άλλου δεν εμποδίζει κανέναν να ερωτευτεί ξανά, να δημιουργήσει μια νέα σχέση και να προχωρήσει στη ζωή του, τότε η φιλία μπορεί να είναι ειλικρινής. Αν όμως κάθε μήνυμα γεννά προσδοκίες, κάθε συνάντηση αναμοχλεύει αναμνήσεις και κάθε νέα σχέση προκαλεί ζήλια, τότε πιθανότατα δεν μιλάμε για φιλία, αλλά για μια σχέση που μπορεί να τελείωσε, όχι όμως και μέσα μας.
Η συναισθηματική ωριμότητα δεν αποδεικνύεται με το αν δύο πρώην σύντροφοι παραμένουν φίλοι. Φαίνεται όταν μπορούν να κοιτάξουν ο ένας τον άλλον χωρίς προσδοκίες και χωρίς την ανάγκη να επιστρέψουν στο παρελθόν. Μόνο τότε ο πρώην σύντροφος παύει να είναι μια εκκρεμότητα και γίνεται μια ανάμνηση που έχει βρει τη θέση της.
Ειρήνη Στεφάνου
Ψυχολόγος BSc, ΕΚΠΑ
Υποψήφια MSc στη Συμβουλευτική Ψυχολογία, ΕΚΠΑ