Ο άνθρωπος που βρίσκεται απέναντί μας μάς έχει επιλέξει και η προηγούμενη σχέση του έχει τελειώσει. Κι όμως, μπορεί να σκεφτόμαστε επίμονα ποιον αγάπησε περισσότερο, πώς ήταν η σεξουαλική τους ζωή ή αν εξακολουθεί να συγκρίνει εμάς με κάποιον πρώην σύντροφο. Ρωτάμε λεπτομέρειες, ψάχνουμε παλιές φωτογραφίες και παρατηρούμε κάθε αντίδρασή του όταν αναφέρεται το παρελθόν.
Αυτό περιγράφεται συχνά ως αναδρομική ζήλια: η έντονη ενασχόληση με τις προηγούμενες ερωτικές ή σεξουαλικές εμπειρίες του σημερινού συντρόφου. Δεν αφορά μια πραγματική σχέση που συμβαίνει τώρα, αλλά την απειλή που αποκτά το παρελθόν μέσα στο μυαλό μας.
Όταν η περιέργεια γίνεται σύγκριση
Είναι φυσικό να θέλουμε να γνωρίσουμε την ιστορία του ανθρώπου με τον οποίο σχετιζόμαστε. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ανάγκη για πληροφορίες δεν ικανοποιείται ποτέ. Κάθε απάντηση δημιουργεί μια νέα ερώτηση: «Πού πηγαίνατε;», «ήσουν πιο ερωτευμένος-η;», «τί παραπάνω είχε;».
Πίσω από αυτές τις ερωτήσεις συχνά βρίσκεται η ανάγκη για βεβαιότητα: να αποδειχθεί ότι είμαστε πιο σημαντικοί, πιο επιθυμητοί ή περισσότερο αγαπητοί από κάθε προηγούμενο πρόσωπο. Αυτή η απόδειξη, όμως, δεν μπορεί να είναι ποτέ πλήρης. Ακόμη κι αν ο σύντροφος καθησυχάσει, το μυαλό μπορεί να απαντήσει: «Το λέει μόνο για να μη με πληγώσει».
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Το άτομο ρωτά ή ελέγχει για να ηρεμήσει, ανακουφίζεται προσωρινά και σύντομα χρειάζεται νέα επιβεβαίωση. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν αυτόν τον κύκλο, επειδή προσφέρουν ατελείωτο υλικό για σύγκριση: παλιές φωτογραφίες, σχόλια, ταξίδια και κοινές αναμνήσεις αποκομμένες από την πραγματικότητα της σχέσης που έχει τελειώσει.
Η ζήλια μιλά περισσότερο για το παρόν μας
Η αναδρομική ζήλια μπορεί να συνδέεται με χαμηλή αυτοεκτίμηση, φόβο εγκατάλειψης ή δυσκολία αποδοχής ότι ο σύντροφος είχε μια ολόκληρη ζωή πριν από εμάς. Μερικές φορές τροφοδοτείται και από τωρινές συμπεριφορές, όπως η κρυφή επικοινωνία με πρώην σύντροφο, οι συχνές συγκρίσεις ή τα ασαφή όρια. Χρειάζεται, επομένως, να διακρίνουμε αν υπάρχει πραγματικό πρόβλημα εμπιστοσύνης στο παρόν ή αν προσπαθούμε να ελέγξουμε ένα παρελθόν που δεν μπορεί να αλλάξει (και δεν αφορά τον παρόντα σύντροφο).
Η λύση δεν βρίσκεται στην ανακάλυψη κάθε λεπτομέρειας. Βρίσκεται στην ικανότητα να ανεχόμαστε ότι δεν θα γνωρίζουμε τα πάντα και ότι καμία σχέση δεν μπορεί να εξασφαλιστεί μέσω συνεχούς ελέγχου. Βοηθά να περιοριστούν οι ανακρίσεις, η αναζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι συγκρίσεις, ενώ παράλληλα το ζευγάρι χρειάζεται να συμφωνήσει σαφή όρια γύρω από τις επαφές με πρώην συντρόφους.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει τι φοβάται πραγματικά ότι αποδεικνύει το παρελθόν του συντρόφου του και να αντιμετωπίσει τις ανασφάλειες που διατηρούν μια πιθανώς εμμονική σύγκριση. Στόχος δεν είναι να αγαπήσουμε το παρελθόν του άλλου, αλλά να πάψουμε να το αντιμετωπίζουμε ως αντίπαλο. Η σχέση δεν κρίνεται από το αν υπήρξε κάποιος πριν από εμάς, αλλά από το τι δημιουργείται ανάμεσα μας τώρα.
Ηλίας Κασσάρας
Ψυχολόγος MSc, MSc, PhD
Γνωστικός & Συμπεριφορικός Ψυχοθεραπευτής