Για ένα παιδί, το σχολείο δεν είναι μόνο ο χώρος όπου μαθαίνει γράμματα και αριθμούς. Είναι το πρώτο μεγάλο κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ανακαλύπτει αν μπορεί να ανήκει, να γίνεται αποδεκτό και να δημιουργεί σχέσεις έξω από την οικογένειά του. Γι’ αυτό, όσα συμβαίνουν με τους συμμαθητές του μπορούν να επηρεάσουν βαθιά τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον εαυτό του.
Η φιλία, η συνεργασία και η αίσθηση ότι αποτελεί μέρος μιας ομάδας ενισχύουν την ασφάλεια και την αυτοεκτίμηση. Αντίθετα, η επίμονη απόρριψη, η απομόνωση ή ο εκφοβισμός μπορεί να προκαλέσουν θλίψη, άγχος, ντροπή και απροθυμία για το σχολείο. Το παιδί δεν σκέφτεται πάντοτε «δεν ταιριάζω με αυτή την ομάδα». Συχνά καταλήγει στο πολύ πιο επώδυνο συμπέρασμα: «Κανείς δεν με θέλει, άρα κάτι δεν πάει καλά με εμένα».
Κάθε δυσκολία δεν είναι εκφοβισμός
Οι διαφωνίες και οι προσωρινές απογοητεύσεις είναι φυσικό μέρος των παιδικών σχέσεων. Τα παιδιά μαθαίνουν να μοιράζονται, να ζητούν συγγνώμη, να αντιμετωπίζουν την απόρριψη και να επιλύουν συγκρούσεις. Δεν χρειάζεται, επομένως, κάθε καβγάς να αντιμετωπίζεται ως κρίση.
Διαφορετική είναι η κατάσταση όταν ένα παιδί αποκλείεται συστηματικά, δέχεται ταπεινωτικά σχόλια, απειλές ή σωματική βία και δυσκολεύεται να προστατευτεί. Ο εκφοβισμός χαρακτηρίζεται από επανάληψη και ανισορροπία δύναμης. Εδώ δεν αρκεί να πούμε στο παιδί «μη δίνεις σημασία» ή «υπερασπίσου τον εαυτό σου». Χρειάζεται ενεργή συνεργασία της οικογένειας με το σχολείο.
Τα παιδιά, ωστόσο, δεν περιγράφουν πάντοτε ξεκάθαρα τι τους συμβαίνει. Μπορεί να εμφανίσουν πονοκεφάλους ή πόνους στην κοιλιά πριν από το σχολείο, πεσμένη διάθεση, ευερεθιστότητα, δυσκολίες στον ύπνο ή ξαφνική άρνηση να συμμετέχουν σε δραστηριότητες. Μια τέτοια αλλαγή δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει πρόβλημα με τους συμμαθητές, αλλά αξίζει να διερευνηθεί.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;
Το πρώτο βήμα είναι να ακούσουν χωρίς να βιαστούν να δώσουν λύση. Φράσεις όπως «μην κάνεις έτσι» ή «αύριο θα τα έχετε ξεχάσει» μπορεί να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι το πρόβλημά του είναι ασήμαντο. Πιο βοηθητικό είναι να ακούσει: «Καταλαβαίνω ότι κάτι σε πλήγωσε. Θέλω να μου πεις τι έγινε».
Ο γονέας δεν χρειάζεται ούτε να αναλάβει αμέσως τον πλήρη έλεγχο ούτε να αφήσει το παιδί μόνο του. Μπορεί να το βοηθήσει να αναγνωρίσει τι αισθάνεται, να εξασκήσει τρόπους προσέγγισης άλλων παιδιών και να βρει περιβάλλοντα στα οποία μπορεί να δημιουργήσει νέες σχέσεις. Όταν υπάρχει επίμονη απόρριψη ή εκφοβισμός, η παρέμβαση του σχολείου είναι απαραίτητη.
Ηλίας Κασσάρας
Ψυχολόγος MSc, MSc, PhD
Γνωστικός & Συμπεριφορικός Ψυχοθεραπευτής